Chuẩn nghề nghiệp và chân dung giảng viên sư phạm

Ngày cập nhật : 10/03/2018

Với đặc thù của giảng viên sư phạm - những người tham gia đào tạo ra đội ngũ giáo viên, giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục thì việc cụ thể hóa chuẩn nghề nghiệp riêng có ý nghĩa nhằm chuẩn hóa đội ngũ, nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

5 tiêu chuẩn, 18 tiêu chí đã phác họa toàn diện chân dung cấu trúc nhân cách của giảng viên sư phạm. Điều đặc biệt ở bộ chuẩn này là giảng viên được đánh giá ở 3 mức phát triển năng lực nghề nghiệp (Đạt, Khá, Tốt). Từ đó, giảng viên tự đánh giá được năng lực nghề nghiệp bản thân để xây dựng kế hoạch tự học, tự bồi dưỡng, phát triển; đây cũng là một trong những công cụ để cơ sở đào tạo giáo viên đánh giá được năng lực nghề nghiệp giảng viên, đề xuất xây dựng chế độ, chính sách phát triển nguồn nhân lực, góp phần chuẩn hóa đội ngũ giảng viên.

Nếu trước đây, nghĩ đến giảng viên, chúng ta sẽ nghĩ nhiều đến tiêu chuẩn về phẩm chất, năng lực chuyên môn thì bây giờ chân dung giảng viên sư phạm hiện lên đầy đủ, rõ ràng với các tiêu chuẩn: phẩm chất nghề nghiệp, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực nghiên cứu khoa học, xây dựng môi trường giáo dục dân chủ, năng lực phát triển xã hội.

Nếu trước đây, phẩm chất thường được “đo” bởi những từ ngữ quen chung chung: lập trường tư tưởng chính trị vững vàng, chấp hành tốt đường lối chủ trương, chính sách, nội quy, quy định, đạo đức tốt, lối sống giản dị, lành mạnh…thì giờ đây, tiêu chuẩn phẩm chất nghề nghiệp của giảng viên sư phạm đã được cụ thể hóa thành 3 tiêu chí phẩm chất chính trị, phẩm chất đạo đức Lối sống với các chỉ báo và minh chứng rõ ràng.

Ví dụ, ở tiêu chí phẩm chất chính trị, ngoài việc thực hiện đúng, giảng viên cần hướng dẫn người học, hỗ trợ đồng nghiệp thực hiện tốt chủ trương, chính sách, pháp luật. Giảng viên đạt mức cao nhất (Tốt) khi có minh chứng về việc tham gia đánh giá, góp ý việc thực hiện chủ trương, chính sách, pháp luật. Yêu cầu này nhấn mạnh năng lực phản biện xã hội, năng lực rất quan trọng của giảng viên sư phạm.

Kết quả hình ảnh cho ảnh giảng viên sư phạm

Ảnh minh hoạ. KT internet

Từ góc độ quản lý, mọi hành động việc làm của giảng viên đều trở thành minh chứng, kể cả thông tin chia sẻ trên mạng xã hội. Mức cao nhất của tiêu chí phẩm chất đạo đứcLối sống nhấn mạnh sự gương mẫu, có ảnh hưởng lan tỏa trong nhà trườngnăng lực đánh giá, phê phán các hành vi, lối sống không phù hợp… góp phần khẳng định triết lý của Usinxki “Nhân cách của người thầy là sức mạnh có ảnh hưởng to lớn tới học sinh, sức mạnh đó không thể thay thế bằng bất kỳ cuốn sách giáo khoa nào, bất kỳ một câu chuyện châm ngôn đạo đức, bất kỳ một hệ thống khen thưởng hay trách phạt nào khác”.

Nếu trước đây nhắc đến năng lực chuyên môn của giảng viên, nhiều người khoanh vào yếu tố học hàm, học vị thì bây giờ, năng lực chuyên môn nghiệp vụ không chỉ đo bằng việc đạt trình độ chuyên môn theo chuẩn quy định mà còn cần có sự phát triển về nghiệp vụ sư phạm, ngoại ngữ, ứng dụng công nghệ thông tin, Thiết kế và tổ chức dạy học, Đánh giá kết quả dạy học, Phát triển chương trình đào tạo, bồi dưỡng Tư vấn, hỗ trợ người học. Mức 3 của các tiêu chí này đều yêu cầu rất cao (ví dụ: sử dụng thành thạo ngoại ngữ, ICT trong giảng dạy, nghiên cứu, thảo luận chuyên môn).

Nếu trước đây nhiệm vụ nghiên cứu khoa học chưa thực sự được tất cả giảng viên quan tâm thì bây giờ nghiên cứu khoa học là tiêu chuẩn bắt buộc, khiến giảng viên phải thực sự nỗ lực phấn đấu để đạt được những chỉ báo tối thiểu về Thực hiện đề tài, dự án, Công bố kết quả nghiên cứu và xuất bản học liệu, Hướng dẫn nghiên cứu khoa học.

Nếu trước đây, hình ảnh người thầy chỉ gắn liền với khuôn viên nhà trường thì bây giờ, giảng viên trở thành cầu nối, có tác động đa chiều trong xã hội. Tiêu chuẩn Xây dựng môi trường giáo dục dân chủ Năng lực phát triển quan hệ xã hội đã thực sự hoàn thiện chân dung văn hóa rất đẹp của giảng viên sư phạm - những người tham gia vào một hoạt động sáng tạo rất đặc biệt mà sản phẩm là CON NGƯỜI.

Tiêu chuẩn này nhấn mạnh hơn về năng lực đề xuất, điều chỉnh tham gia giám sát, đánh giá quá trình thực hiện quy chế dân chủ cơ sở trong nhà trường, năng lực cải tiến phát triển môi trường văn hóa học thuật tự do, giáo dục sáng tạo, năng lực đổi mới chương trình, năng lực phát triển quan hệ với tổ chức xã hội, cơ sở đào tạo nghề, cơ sở giáo dục phổ thông, với cộng đồng nghề nghiệp. Hướng tới chuẩn này, nhiều Trường Sư phạm đã và đang hướng dẫn sinh viên tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa nhằm xây dựng môi trường giáo dục và phát triển cộng đồng.


Ảnh minh hoạ. KT internet

Chuẩn nghề nghiệp giảng viên sư phạm do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành như một thang đánh giá, giúp giảng viên hình dung mình đang ở bậc thang nào, để thực sự phấn đấu và hoàn thiện năng lực của mình. Nếu coi 5 tiêu chuẩn là cấu trúc của một sinh thể khỏe mạnh, cường tráng thì linh hồn, trái tim của cơ thể ấy là phẩm chất nghề nghiệp và năng lực chuyên môn, nghiệp vụ với ý nghĩa hoàn thiện nhất, bởi giảng viên sư phạm vừa là nhà khoa học (sáng tạo, đổi mới) vừa là nhà giáo dục (ảnh hưởng, dẫn dắt học trò…).

Tuy nhiên, để bộ chuẩn được thực thi một cách hiệu quả, mỗi cơ sở giáo dục cần cụ thể hóa thành các tiêu chuẩn, tiêu chí phù hợp với đơn vị mình, phù hợp với với giảng viên của các hệ đào tạo, các nhóm ngành đặc thù khác nhau. Và rất cần có thêm chế độ chính sách cụ thể (quy định rõ ràng hơn về việc đánh giá, xử lý kết quả đánh giá của các đơn vị) để khuyến khích việc phấn đấu của giảng viên. Với bộ chuẩn khoa học và ý nghĩa này, chúng ta hoàn toàn có quyền hy vọng về đội ngũ giảng viên sư phạm chuyên nghiệp, năng động, đổi mới và hội nhập.

Ngô Thu Thủy