Đổi mới sáng tạo trong dạy học

Ngày cập nhật : 13/01/2020

“Đổi mới sáng tạo trong dạy học” là chủ đề của Chương trình giao lưu trực tuyến trên Báo Giáo dục & Thời đại điện tử (gdtd.vn) – chiều 26/12.

Ông Trần Đức Tín - Phó Trưởng ban Giáo dục Báo GD&TĐ (thứ 2 từ phải sang) tặng hoa cho ông Nguyễn Ngọc Ân – Phó Chủ tịch Công đoàn Giáo dục Việt Nam và thầy Phạm Thế Mạnh - Trường THPT Yên Hòa (Cầu Giấy, Hà Nội). Ảnh: Bá Hải.

Ông Trần Đức Tín - Phó Trưởng ban Giáo dục Báo GD&TĐ (thứ 2 từ phải sang) tặng hoa cho ông Nguyễn Ngọc Ân – Phó Chủ tịch Công đoàn Giáo dục Việt Nam và thầy Phạm Thế Mạnh - Trường THPT Yên Hòa (Cầu Giấy, Hà Nội). Ảnh: Bá Hải.

Nghị quyết 29 về đổi mới căn bản toàn diện GD-ĐT nhấn mạnh: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc.

Trên tinh thần ấy, nhiều năm qua các cơ sở giáo dục đã đẩy mạnh phong trào đổi mới, sáng tạo trong dạy học. Từ phong trào này đã xuất hiện nhiều tấm gương nhà giáo tâm huyết, sáng tạo. Quan trọng hơn, đổi mới sáng tạo trong dạy học đã trở thành nhu cầu tự thân, tự nguyện của các thầy, cô giáo.

Vấn đề đặt ra là, đổi mới, sáng tạo trong dạy học cần phải được duy trì thường xuyên và có thể bắt đầu từ những việc nhỏ, diễn ra hàng ngày, để việc làm ngày hôm nay đạt năng suất, hiệu quả hơn ngày hôm qua.

Xung quanh vấn đề này, Báo Giáo dục & Thời đại tổ chức giao lưu trực tuyến với chủ đề: Đổi mới sáng tạo trong dạy học. Chương trình có sự tham gia của các khách mời:

- Ông Nguyễn Ngọc Ân – Phó Chủ tịch Công đoàn Giáo dục Việt Nam

- Thầy Phạm Thế Mạnh – Giáo viên Trường THPT Yên Hòa (Cầu Giấy, Hà Nội).

Chủ đề cuộc giao lưu. 

 

 

Nội dung buổi giao lưu trực tuyến

Tới đây sẽ có nhiều sách giáo khoa trong cùng một chương trình giáo dục phổ thông mới. Theo ông, điều này tác động như thế nào đến công tác dạy và học của giáo viên như thế nào? Phía công đoàn có hỗ trợ được gì cho chúng tôi không?

Nguyễn Ngọc Lan, tỉnh Bình Dương.

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Theo tôi, giáo viên cũng không nên hoang mang về việc chọn SGK nào và dạy như thế nào. Các trường có thể lựa chọn bộ SGK phù hợp với chiến lược phát triển và định hướng người lao động trong tương lai mà mình sẽ đào tạo.

Theo tôi hiểu, các bộ sách đều hỗ trợ tối đa giáo viên trong quá trình dạy học sinh. Trên cơ sở đó, thay cho việc giáo viên lệ thuộc SGK như trước đây thì nay giáo viên sử dụng SGK với ý nghĩa là tài liệu hỗ trợ trong giảng dạy.

Chắc chắn rằng, ngoài SGK sẽ còn nhiều nguồn tài liệu khác nữa sẽ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên trong quá trình giảng dạy, giải quyết những yêu cầu của Chương trình GDPT mới đặt ra.

Công đoàn Giáo dục Việt Nam đã đẩy mạnh truyền thông để giáo viên hiểu rõ về Chương trình GDPT, SGK mới cũng như quyền lợi, trách nhiệm của giáo viên. Hiện nay, Công đoàn Giáo dục Việt Nam đang phối hợp với VTV7 tổ chức cuộc thi “Thầy, cô trong mắt em” nhằm tạo cơ, hội cho thầy, cô thể hiện tâm huyết, sáng tạo của mình trong thực hiện Chương trình GDPT mới.

Cùng với đó, Công đoàn Giáo dục Việt Nam sẽ ghi nhận, động viên và lan tỏa những tấm gương nhà giáo thực hiện tốt nhiệm vụ đổi mới giáo dục.

Với công nghệ phát triển như hiện nay, ông có lo ngại "thầy giáo Google" thay thế giáo viên  của chúng ta? 

Lê Việt Cường, TP Hải Phòng

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Dạy học là một nghệ thuật, Google cung cấp nhiều thông tin nhưng thầy giáo sẽ thắng Google trên nhiều phương diện.

 Ông Nguyễn Ngọc Ân: "Trong bối cảnh hiện nay ngoài Google sẽ còn nhiều công cụ khác có thể cung cấp thông tin cho học sinh".

 

Về lý thuyết không nên dạy những gì học sinh đã biết, vì thế trong bối cảnh hiện nay ngoài Google sẽ còn nhiều công cụ khác có thể cung cấp thông tin cho học sinh. 

Việc đối mặt, cạnh tranh với Google và các mạng xã hội là việc giáo viên phải làm. Giáo viên không nên lo ngại, không sợ vì mình hoàn toàn có thể mở rộng hơn Google, làm thông tin hấp dẫn hơn Google nhờ những kỹ năng, kỹ xảo, những cảm xúc nghề nghiệp trên lớp học mà chỉ giáo viên mới có được.

Tôi khá lo lắng khi sang năm bắt đầu triển khai thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới. Được biết thầy là một giáo viên giỏi, nhiều kinh nghiệm trong nghề; rất mong được nghe chia sẻ kinh nghiệm của thầy để có thể tự tin hơn khi thực hiện chương trình mới sắp tới?

Mai Thúc Duyên (Hải Dương)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Một số kinh nghiệm tôi xin được chia sẻ:

- Đọc và tìm hiểu kỹ Chương trình giáo dục phổ thông mới do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Thầy Phạm Thế Mạnh.  

- Tham gia nghiêm túc các buổi tập huấn về chương trình giáo dục phổ thông mới do Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Tích cực tham gia đặt câu hỏi hoặc đóng góp ý kiến cho ban biên soạn chương trình.

- Luôn lắng nghe, học tập kinh nghiệm từ những chuyên gia giáo dục và đồng nghiệp, mạnh dạn áp dụng những phương pháp giảng dạy mới, những ứng dụng của công nghệ trong dạy học để có thêm nhiều kinh nghiệm đứng lớp. Bất kỳ một điều gì mới cũng là thách thức nhưng đem lại rất nhiều cơ hội tốt để phát triển tay nghề.

- Yêu nghề với cả trái tim nhiệt thành nhất, không so đo tính toán thiệt hơn dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào.

Theo thầy, giáo viên phải thay đổi ra sao để thực hiện được đổi mới căn bản của lần này là chuyển từ dạy học theo hướng tiếp cận nội dung sang phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của người học?

Lưu Vũ Hoàng (Ninh Bình)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy không phải là quá trình mới mà nó đang diễn ra mạnh mẽ trong toàn ngành Giáo dục. Tại Trường THPT  Yên Hòa, mỗi thầy cô giáo đều luôn coi sự đổi mới phương pháp là nhu cầu tất yếu trong mỗi giờ dạy của mình và không bao giờ bằng lòng với những gì mình đã đạt được.

Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu chuyển dạy học sang phát triển toàn diện phẩm chất năng lực của người học, người giáo viên phải thực sự thay đổi từ tư duy đến hành động:

- Về tư duy: Giáo viên phải tự xác định mình không còn là người cung cấp kiến thức, kỹ năng mà trở thành người xây dựng, dẫn dắt các hoạt động học tập thông qua sử dụng các phương pháp dạy học tích cực kết hợp với truyền thống. 

- Về hành động: Phải biết hợp tác làm việc với đồng nghiệp chặt chẽ hơn, hoàn thiện các kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp, ứng xử trong các quan hệ xã hội, với cha mẹ học sinh, học sinh và các tổ chức xã hội khác. Coi trọng dạy học phân hóa cá nhân, biết sử dụng công nghệ thông tin, phương tiện kỹ thuật dạy học, tự học để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.

Chương trình GDPT mới chọn lọc những nội dung thiết thực, không thiên về kiến thức hàn lâm và đổi mới phương pháp dạy học. Nói là vậy, nhưng thực hiện chắc không dễ đâu, ông có nghĩ vậy không? 

Cấn Thị Hằng, tỉnh Hà Giang

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Theo tôi, cái gọi là kiến thức hàn lâm cũng rất quan trọng bởi nó là căn cốt, là nền tảng. Tuy nhiên, Chương trình GDPT mới hướng học sinh giải quyết vấn đề gắn với thực tiễn, với sự đòi hỏi của đa lĩnh vực. Chính vì thế, phương pháp dạy học không thể áp dụng cách thức truyền thụ kiến thức một chiều.

Giáo viên phải linh hoạt trong cách thức tổ chức dạy học và phương pháp dạy học. Điều đó theo tôi không phải dễ nhưng cũng không phải quá khó. 

Trước mỗi vấn đề đặt ra cho bài giảng, thay cho việc thực hiện các giải pháp quen thuộc thì giáo viên phải tính toán, cân đo, “đong đếm” lượng sức học sinh để có những chiến lược và giải pháp phù hợp nhất.

Tôi thấy không chỉ toán mà hầu hết các môn học khác, học sinh chỉ học và giáo viên chỉ dạy nhằm mục đích đạt điểm cao trong các kỳ thi, vậy các em sẽ phát triển năng lực như thế nào đây? Từ thực tế dạy học, thầy làm thế nào để cân bằng giữa việc học để vượt qua kì thi và học để học sinh thực sự phát huy được sở thích, đam mê, phát triển năng lực?

Đoàn Thế Toàn (Nam Định)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Học sinh cần đạt điểm cao trong các kỳ thi để làm gì? Để khẳng định bản thân, để gia đình hài lòng, để đỗ vào trường đại học mình mong muốn, để tìm được những cơ hội tốt cho tương lai của mình... 

Trong thực tế, việc học để đạt kết quả cao trong các kỳ thi không phải là điều xấu và một trong những mục tiêu của giáo dục chẳng phải là giúp học sinh có được kết quả tốt hay sao? 

Thầy Phạm Thế Mạnh: "Đối với học sinh của tôi, tôi cố gắng hướng học sinh đến việc phải thực sự hài lòng với kết quả mình đạt được. Không cần phải đạt điểm cao bằng mọi cách, nhưng không được phép có tâm lý tiêu cực với môn học...".

Tuy nhiên theo tôi, đó không phải là mục tiêu duy nhất. Nếu như học sinh vừa có kết quả thi tốt, vừa có khả năng vận dụng được những kiến thức đã học để giải quyết được những vấn đề mình gặp phải thì đó mới thực sự là mục tiêu hoàn hảo nhất của giáo dục. 

Đối với học sinh của tôi, tôi cố gắng hướng học sinh đến việc phải thực sự hài lòng với kết quả mình đạt được. Không cần phải đạt điểm cao bằng mọi cách, nhưng không được phép có tâm lý tiêu cực với môn học. Sức và khả năng của mình đến đâu, mình thể hiện đến đó, quan trọng nhất là bản thân mình phải thực sự nghiêm túc và cố gắng trong quá trình học. 

Ở trường tôi, công đoàn luôn đứng ngoài cuộc công việc chuyên môn giảng dạy. Ông cũng là cán bộ công đoàn, vậy theo ông công đoàn ở trường tôi đã làm hết trách nhiệm chưa, nhất là hiện nay nhà trường đang đẩy mạnh đổi mới, sáng tạo trong dạy học? 

Cao Hải Yến, TP Hồ Chí Minh

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Vai trò của tổ chức Công đoàn trong bối cảnh hiện nay phải được hiểu một cách cụ thể hơn, đó là hỗ trợ, chia sẻ những khó khăn trong lao động nghề nghiệp đối với giáo viên. 

Ngoài việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần thì Công đoàn phải là chỗ dựa, nơi gửi gắm, chia sẻ của giáo viên khi họ gặp khó khăn trong giảng dạy.

Như vậy, ở trường bạn tổ chức Công đoàn đã thực hiện chức năng của mình nhưng chưa thực sự đáp ứng yêu cầu của giáo viên trong bối cảnh hiện nay. Nhà giáo, người lao động rất cần Công đoàn hỗ trợ, tháo gỡ những khó khăn trong quá trình đổi mới, sáng tạo dạy học.

Nếu không đổi mới kiểm tra, đánh giá sẽ rất khó đổi mới việc dạy học. Theo thầy, với  môn Toán, việc kiểm tra, đánh giá cần đổi mới thế nào để hướng đến phát triển phẩm chất, năng lực học sinh? Thầy có thể chia sẻ kinh nghiệm của mình trong việc ra các đề kiểm tra môn Toán hoặc các hình thức đánh giá năng lực môn Toán khác của mình được không?

 

Trịnh Thị Quế (Hải Dương)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Học sinh lớp 11A4, Trường THPT Yên Hòa báo cáo kết quả thực hiện chuyên đề ngoài lớp môn Toán.

 

Vào cuối năm học, Trường THPT Yên Hòa tập trung xây dựng kế hoạch nhà trường để thực hiện cho năm học tiếp theo. Trong đó đặc biệt nhấn mạnh tính khoa học, sáng tạo và tính phù hợp với thực tiễn của nhà trường.

Với mỗi môn học, không chỉ xây dựng kế hoạch dạy học trên lớp mà còn xây dựng kế hoạch thực hiện các chuyên đề ngoài lớp, các hoạt động trải nghiệm, sáng tạo và kế hoạch ngoại khóa.

Trong mỗi hoạt động này đều cho phép giáo viên phụ trách đưa ra tiêu chí đánh giá kết quả học tập, làm việc và sản phẩm học tập của học sinh. Đó là tiền đề để các giáo viên trong nhà trường mạnh dạn áp dụng đánh giá quá trình trong dạy và học.

Kiểm tra đánh giá trong môn Toán cần thay đổi theo hướng tăng cường đánh giá quá trình, kết hợp với đánh giá tổng kết một cách phù hợp. 

Không chỉ căn cứ vào bài kiểm tra viết 15 phút hay 45 phút, giáo viên có thể đánh giá kết quả của học sinh thông qua việc thực hiện chuyên đề, dự án, hoặc đánh giá quá trình tương tác của học sinh trong các giờ làm việc, thảo luận nhóm...khuyến khích tự đánh giá và đánh giá chéo của học sinh. 

Nhưng quan trọng nhất, việc đánh giá cần phải thực sự công bằng, minh bạch, nhấn mạnh vào sự hợp tác, chú trọng vào quá trình tạo ra sản phẩm, chú ý đến ý tưởng sáng tạo, đến các chi tiết của sản phẩm để nhận xét và mang tính chất khuyến khích động viên học sinh.  

Xây dựng lớp học hạnh phúc đỏi hỏi giáo viên phải thay đổi. Vậy trong dạy học, giáo viên cần thay đổi như thế nào để lớp học hạnh phúc– thưa ông? 

Phan Thanh Bình, tỉnh Đồng Nai

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Lớp hạnh phúc khi giáo viên có được cảm giác hạnh phúc. Học sinh hạnh phúc là đích đến của Lớp học hạnh phúc. Vì thế trong quá trình giảng dạy và giáo dục học sinh, giáo viên bắt buộc phải duy trì được cảm xúc tích cực, biết cách chuyển hóa những cảm xúc tiêu cực, đồng thời giáo viên phải có các kỹ năng cần thiết để thúc đẩy quá trình hợp tác tốt đẹp giữa người dạy và người học.

 

 Ông Nguyễn Ngọc Ân. 

 

Bên cạnh đó, giáo viên phải biết sử dụng công cụ giáo dục. Đó là sử dụng các biện pháp kỷ luật tích cực. Tuy nhiên, kỷ luật phải được hiểu là quá trình tạo dựng môi trường lớp học thân thiện và hạn chế sử dụng kỷ luật như một động từ để trách phạt hoặc giải quyết hành động tức thì.

Theo ông, việc đánh giá kết quả học tập và đánh giá năng lực của học sinh khác nhau như thế nào? Việc này có tác động như thế nào đến đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên?

Cù Văn Hơn, tỉnh Tuyên Quang

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Chương trình giáo dục phổ thông 2018 có định hướng rõ ràng về năng lực chung và những năng lực chuyên biệt mà học sinh cần đạt. Đối với mỗi môn học, giáo viên vừa phải bảo đảm hình thành năng lực chung cho học sinh, vừa phải bảo đảm phát hiện kích hoạt và nuôi dưỡng năng lực chuyên biệt đối với môn học của mình.

Điều này hoàn toàn khác nếu chỉ dựa vào bài kiểm tra lý thuyết thuần túy mà giáo viên phải đa dạng hóa cách thức đánh giá: Đánh giá qua theo dõi quá trình; qua hồ sơ và đánh giá tổng kết. Kết quả đánh giá là thông tin để thay đổi, điều chỉnh cách thức dạy - học của giáo viên và học sinh.

Từng nghe đến mô hình lớp học Toán: “Khơi dậy cảm xúc tích cực của học sinh” của thầy. Nhân chương trình giao lưu thầy có thể chia sẻ cụ thể về mô hình này được không? Mong rằng tôi và nhiều giáo viên dạy Toán có thể học hỏi được từ chia sẻ của thầy?

Trần Minh Duyên (Hà Nội)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Mô hình ngôi nhà 2 tầng sử dụng trong giờ dạy Đường thẳng vuông góc với mặt phẳng

 

Toán học vốn là một khoa học nặng về lý thuyết. Hơn nữa, để đáp ứng đề thi trong kỳ thi tuyển sinh vào đại học, nội dung trong các giờ học Toán thường rất nặng nề, nhiều áp lực cho học sinh. Tôi đã thực hiện một số giải pháp như sau:

- Cải tạo, biên soạn và điều chỉnh nội dung các bài giảng cho phù hợp với nhận thức của học sinh nhưng vẫn đảm bảo chuẩn kiến thức, kỹ năng theo yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tăng cường đề cập các yếu tố ứng dụng thực tế của Toán học trong cuộc sống hoặc tích hợp liên môn với các khoa học khác khi xây dựng các bài giảng, thổi hồn vào các công thức, các bài toán tưởng chừng khô khan, thiếu sức sống bằng những mô hình hay tranh ảnh... 

- Thiết kế, làm các đồ dùng dạy học đơn giản nhưng tạo hiệu quả trong hỗ trợ nhận thức cho học sinh. Tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế ngay tại lớp, trong các giờ học, thông qua các video clip, các mô hình minh họa, các tình huống phát sinh trong cuộc sống, đặt học sinh vào vị trí chủ thể chính giải quyết các yêu cầu của  hoạt động ấy. Kết hợp khoa học công nghệ để cung cấp thêm kênh tham khảo học tập cho học sinh: Bài giảng E-learning, Video bài giảng, Kho học liệu, Nhóm học tập trên Office 365...

- Kích thích sự hưng phấn và niềm kiêu hãnh của học sinh bằng các biện pháp kiểm tra đánh giá mới, phù hợp với tâm sinh lý của lứa tuổi. Bên cạnh hình thức kiểm tra đánh giá truyền thống là các hình thức kiểm tra thông qua các trò chơi tập thể, các cuộc thi vui, các đề tài, các dự án nghiên cứu... Đánh giá đúng, công bằng năng lực và sự cống hiến của học sinh trong từng hoạt động và có biện pháp khen thưởng, động viên, khích lệ kịp thời.

- Quan tâm tận tình, lắng nghe và chia sẻ với các học sinh trong quá trình học tập hoặc hoạt động trải nghiệm. Rút ngắn khoảng cách về lứa tuổi với học sinh, tập suy nghĩ các sự việc dưới góc nhìn của học sinh để có những lý giải hợp với suy nghĩ của học sinh. Kịp thời phát hiện các biểu hiện cảm xúc tiêu cực như chán nản, sợ hãi vì không hiểu bài, hay tự ti về bản thân vì kết quả thua kém các bạn. Tuy nhiên, bên cạnh sự động viên, cũng cần phải có những thời điểm rút kinh nghiệm nghiêm túc, trực tiếp những thiếu sót của học sinh để các em biết được mình chưa hoàn thiện ở điểm nào.

Ở Trường THPT Yên Hòa, được sự cho phép và động viên của Ban giám hiệu nhà trường, các thầy cô giáo luôn cố gắng tìm những phương pháp giảng dạy phù hợp nhất đối với từng đối tượng học sinh, với mục tiêu tạo được hứng thú trong mỗi giờ học cho tất cả học sinh. Đồng thời, giữa các giáo viên cũng luôn có sự chia sẻ về kinh nghiệm giảng dạy, cũng như các tình huống gặp phải trong quá trình lên lớp để hỗ trợ, giúp đỡ nhau hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy và chủ nhiệm.

Công đoàn Giáo dục Việt Nam có hỗ trợ gì đối với giáo viên để giáo viên có thêm động lực đổi mới, sáng tạo trong dạy  học? 

Nguyễn Mạnh Dũng, tỉnh Bình Phước

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Cùng với xu thế đổi mới sáng tạo, Công đoàn Giáo dục Việt Nam xác định việc hỗ trợ giáo viên giải quyết khó khăn trong lao động nghề nghiệp. Đây là vấn đề quan trọng và cần thiết.

"Một trong những điểm sáng của phong trào đổi mới sáng tạo trong năm qua là Công đoàn Trường Đại học Khoa học (Đại học Thái Nguyên) đã thành lập các “Nhóm nhà giáo cùng nhau phát triển”..." - Ông Nguyễn Ngọc Ân. 

Công đoàn Giáo dục Việt Nam đã xây dựng các tiêu chí, hướng dẫn giáo viên cách thức đổi mới, sáng tạo trong công việc của mình trên cơ sở lý thuyết nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng đã được triển khai trong các nhà trường từ những năm 2010.

Công đoàn Giáo dục Việt Nam ghi nhận, lan tỏa và tôn vinh những sáng tạo của các thầy, cô ở các cấp học, bậc học. Qua đó tạo cơ hội cho các thầy, cô khẳng định giá trị bản thân; từ đó tự tin, mạnh dạn và sẵn sàng hỗ trợ đồng nghiệp trong quá trình đổi mới sáng tạo.

Một trong những điểm sáng của phong trào đổi mới sáng tạo trong năm qua là Công đoàn Trường Đại học Khoa học (Đại học Thái Nguyên) đã thành lập các “Nhóm nhà giáo cùng nhau phát triển” – một trong những phương thức thực hiện đổi mới sáng tạo trong dạy học. Ở đó, các giảng viên đã hỗ trợ, chia sẻ với nhau trong việc thực hiện các công bố quốc tế.

Trong 3 năm, số lượng bài báo ISI Scopus đã tăng lên đáng kể và Trường ĐH Khoa học là một trong những đơn vị dẫn đầu trong việc công bố các công trình khoa học trên tạp chí quốc tế.

Nếu 1 lớp có  nhiều đối tượng học sinh, có em rất giỏi nhưng cũng có em rất yếu và sợ toán, thầy sẽ phải làm thế nào để không học sinh nào của mình cảm thấy bị “bỏ rơi” trong lớp học?

 

Nguyễn Hạnh Phúc (Hà Nội)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Sử dụng bài giảng e-learning trong hỗ trợ học sinh tự học ngoài giờ lên lớp. 

 

Dạy học phân hóa là giải pháp mà tôi hướng đến trong những tình huống như thế. Để làm được điều đó, tôi cần thực hiện những công việc như sau:

- Biên soạn, chuẩn bị bộ tài liệu tự học với nội dung ở nhiều cấp độ từ dễ đến khó.

- Với những học sinh yếu, chỉ đặt ra yêu cầu ở mức độ vừa phải với khả năng của học sinh đó. Với những học sinh học tốt, yêu cầu học sinh hoàn thành các mức độ cơ bản, sau đó, chủ động dành thời gian để tiếp cận các yêu cầu ở mức độ khó hơn.

- Phân chia thời gian trong giờ học dành cho từng đối tượng một cách hợp lý. Đặc biệt, sẵn sàng dành thời gian ngoài giờ để hỗ trợ, phụ đạo thêm cho những học sinh có lực học chưa tốt.

- Biên soạn đề kiểm tra, đánh giá với mức độ phù hợp với khả năng của học sinh. Tuy nhiên, vẫn quan tâm đến chuẩn kiến thức và kĩ năng đạt được sau các đơn vị kiến thức; kết hợp với nhiều hình thức kiểm tra, đánh giá quá trình để động viên học sinh.

 

Cứ nói là ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, nhưng làm sao thoát ly khỏi “phấn trắng, bảng đen”. Vậy quan điểm của ông vấn đề này? 

Trương Vĩnh Bình

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Thực ra, không có gì là bất biến, nhất là trong dạy học. Học sinh có nhiều cách học và chúng ta không phủ nhận vai trò của công nghệ thông tin ảnh hưởng đến cộng đồng cũng như người học. Cho nên giáo viên không phải quá sợ việc thoát ly “phấn trắng, bảng đen”.

Để hấp dẫn thu hút học sinh, giáo dục hiện đại phải đa dạng hóa các phương thức tác động đến người học, hạn chế đến mức thấp nhất những quy trình lặp đi, lặp lại, xơ cứng, nhàm chán.

Bản thân tôi khi đi dạy học vẫn dùng “phấn trắng, bảng đen” và tôi thấy rõ hiệu quả của nó, nhưng tôi luôn phải lồng ghép các cách thức khác, trong đó không thể không ứng dụng công nghệ thông tin.

Theo tôi, giáo viên nên kết hợp phương pháp truyền thống và linh hoạt khi ứng dụng công nghệ thông tin trong bài giảng của mình; khi đó hiệu quả bài học sẽ cao hơn.

Bạn thử một lần thoát khỏi “phấn trắng, bảng đen” xem thế nào và tự rút ra câu trả lời cho mình, đừng tự nghĩ và vội kết luận. Các thầy, cô có thể đến với Trường THPT Bảo Thắng 2 (Lào Cai), ở đó giáo viên có những giờ dạy sử dụng thuần túy smartphone trong giảng bài, kiểm tra đánh giá và hiệu quả rất là bất ngờ.

Trong thực tiễn dạy học, thầy thường sử dụng các phương pháp dạy học nào để phù hợp với đặc thù bộ môn, phù hợp với đối tượng học sinh từng lớp nhằm khuyến khích tính chủ động, sáng tạo, nâng cao năng lực tự học của các em?

 

Võ Văn Khá (Đà Nẵng)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Sơ đồ tư duy trong dạy học bài Hệ thức lượng trong tam giác do thầy Phạm Thế Mạnh xây dựng. 

 

Những phương pháp tôi thường sử dụng:

- Thuyết trình kết hợp vấn đáp đối với những bài học có nội dung kiến thức khó, hoặc khi hướng dẫn học sinh tiếp cận những dạng bài khó.

- Làm việc nhóm khi thực hiện các chuyên đề ngoài lớp, khi ôn tập kiến thức hoặc khi cần thảo luận một nội dung kiến thức mới. Trình bày sản phẩm dưới dạng sơ đồ tư duy và tự mình trình bày trước cả lớp sản phẩm của mình.

- Tổ chức “lớp học đảo ngược” với những bài học mà học sinh có thể tự tìm hiểu và tự xây dựng kiến thức.

- Cho học sinh tự làm đồ dùng học tập theo yêu cầu của giáo viên để học sinh tự hình dung được ứng dụng của Toán học trong những tình huống thực tế.

Chương trình mới là chương trình chú trọng phát triển năng lực, vậy với môn Toán, những năng lực nào được thầy chú trọng phát triển cho học sinh? 

 

Phạm Phương Thảo (Nghệ An)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Các năng lực cần tập trung xây dựng cho học sinh đối với môn Toán là:

- Năng lực tư duy, lập luận Toán học

- Năng lực mô hình hóa Toán học

- Năng lực giải quyết vấn đề Toán học 

- Năng lực giao tiếp Toán học

- Năng lực sử dụng các công cụ, phương tiện Toán học.

Mô hình phố cổ Hà Nội do thầy Phạm Thế Mạnh cùng học sinh xây dựng để sử dụng trong giờ dạy Toán thống kê.

 

 

Đối với cá nhân tôi, mục tiêu cuối cùng của quá trình dạy Toán ở THPT là giúp cho học sinh khi gặp một vấn đề nào đó có thể biết cách tư duy, mô hình hóa thành một vấn đề Toán học; sử dụng các công cụ và phương tiện Toán học để giải quyết vấn đề Toán học; từ đó đi đến cách giải quyết vấn đề một cách tối ưu nhất. 

Tới đây,việc kiểm tra, đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ thoát ngữ liệu sách giáo khoa. Vậy theo ông, giáo viên cần đổi mới phương pháp dạy học như thế nào để đáp ứng yêu cầu trên? 

Nguyễn Ngọc Nam

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Khác với dạy học trước đây, giáo viên hoàn toàn lệ thuộc vào SGK nhưng theo Chương trình GDPT mới, giáo viên sẽ giải quyết những vấn đề mà chương trình đặt ra cho từng môn học cụ thể.

Việc đổi mới phương pháp là bắt buộc, nó liên quan đến việc hướng dẫn học sinh khám phá, tìm tòi, phát hiện giải quyết vấn đề thay cho việc ghi nhớ, học thuộc một cách máy móc.

Hiện nay, giáo viên đã và đang được trang bị những phương pháp, kỹ thuật dạy học cho thực hiện bài giảng. Theo đó, giáo viên có thể gợi mở, định hướng và hỗ trợ học sinh giải quyết những vấn đề gắn với thực tiễn, không thuần túy lý thuyết.

Tuy nhiên, hiện nay giáo viên còn lúng túng về đổi mới phương pháp. Chúng tôi thông cảm cho giáo viên và chắc chắn đổi mới giáo dục phổ thông sẽ gắn với đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả của người học. Khi đó giáo viên sẽ có cơ hội để sáng tạo trong dạy học, để có những bài giảng hấp dẫn, thu hút học sinh và đáp ứng nhu cầu của Chương trình GDPT mới đặt ra.

Được biết, ông là thành viên trong Hội đồng khoa học xét duyệt Giải thưởng “Nhà giáo Hà Nội tâm huyết, sáng tạo”. Vậy ông có ấn tượng gì về sự sáng tạo của đội ngũ giáo viên? 

Nguyễn Thu Hương 

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Hà Nội là đơn vị đầu tiên có Giải thưởng “Nhà giáo Hà Nội tâm huyết, sáng tạo”. Giải thưởng này đã động viên đội ngũ giáo viên rất nhiều. Qua 4 lần trao giải, tôi nhận thấy, sự sáng tạo của giáo viên rất phong phú. 

Họ đang cố gắng làm thật tốt công việc của mình. Sự cố gắng đó đã tạo nên hiệu quả bất ngờ. Tôi không muốn nói đến những sáng tạo mang tính chất “đao to búa lớn” mà tôi đánh giá cao về những sáng tạo xuất phát từ tâm huyết của những người đã chọn nghề dạy học.

Hai năm trước, tôi ấn tượng với thầy hiệu trưởng trên Sơn Tây. Thầy thấy học sinh của mình chưa cố gắng trong thực hiện nhiệm vụ được giáo viên giao về nhà. Vì thế một năm trời, hằng tối, thầy đã tự mình đi đánh kẻng để nhắc nhở phụ huynh và học sinh học tập. 

Sau một năm, tất cả học sinh của trường đều chuyển biến và kết quả học tập được nâng lên rõ rệt. Vấn đề ở đây là thầy có sáng tạo không? Tôi cho là sáng tạo, vì có được cách thức đơn giản, phù hợp nhưng mang lại hiệu quả cao.

Năm vừa rồi, tôi ấn tượng với cô giáo tiểu học của quận Hoàng Mai. 20 năm trăn trở với những học sinh khuyết tật, cô tìm cách thức tốt nhất để học sinh có thể học hòa nhập một cách hiệu quả thông qua viết các phần mềm dạy học và ứng dụng trong chính học sinh của quận Hoàng Mai. 

Có thể chưa có nhiều học sinh được hưởng lợi từ những sáng tạo này nhưng việc làm của cô đã khẳng định nhà giáo khi có tâm huyết thì họ sẽ vượt lên chính mình.

Thầy có thể chia sẻ kinh nghiệm của mình để việc dạy học môn Toán không khô khan, để toán học mang hơi thở cuộc sống, học sinh thấy học toán là cần thiết cho cuộc sống chứ không phải chỉ học để đi thi.

Nguyễn Văn Đại (Hải Phòng)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Một số kinh nghiệm của tôi xin được chia sẻ là:

- Luôn đặt lợi ích của học trò lên hàng đầu, những điều tôi cảm thấy tốt cho việc học tập cho học sinh thì luôn cố gắng làm cho dù khó khăn đến mấy.

- Với mỗi nội dung, cố gắng sử dụng những tình huống thực tế rõ ràng, dễ hiểu nhất để học sinh dễ dàng hình dung và tiếp cận được kiến thức.   

- Biến mọi giờ dạy thành khoảng thời gian học sinh được suy nghĩ, được nói, được làm việc, được hưởng thành quả học tập do chính mình tạo ra. Không để bất kỳ học sinh nào cảm thấy lạc lõng, không được quan tâm trong các giờ học của mình.

- Cố gắng biến mình thành một người đồng hành, hỗ trợ cùng học sinh trong quá trình học Toán, không chỉ trên lớp mà ở mọi lúc mọi nơi và bằng nhiều hình thức khác nhau để hỗ trợ học sinh.

Tôi thấy, trường nào cũng nói đổi mới, sáng tạo trong dạy học. Vậy theo ông, phong trào này trong các nhà trường có thực chất không? 

Nguyễn Tuyết Hạnh, TP Hà Nội

Ông Nguyễn Ngọc Ân:

Bản chất của nghề dạy học là luôn đổi mới để hấp dẫn người học. Giáo viên bao giờ cũng muốn tìm phương thức tốt nhất cho công việc giảng dạy và giáo dục học sinh. Con đường đó chính là quá trình đổi mới, sáng tạo.

Ông Ông Trần Đức Tín - Trưởng ban Giáo dục Báo GD&TĐ (phải) tặng hoa cho ông Nguyễn Ngọc Ân – Phó Chủ tịch Công đoàn Giáo dục Việt Nam. 

Nghề giáo là nghề có nhiều cơ hội trong đổi mới. Tất cả giáo viên muốn vững vàng trong nghề nghiệp thì phải luôn suy nghĩ, vận động để công việc của ngày hôm nay tốt hơn ngày hôm qua. Công việc của ngày mai tốt hơn ngày hôm nay. Trong khoa học giáo dục gọi đó là nhìn lại quá trình. Đó là đổi mới mà giáo viên đã, đang và sẽ thực hiện nhiều hơn nữa.

Như vậy, đổi mới sáng tạo trong dạy học của giáo viên luôn thực chất và tới đây sẽ thúc đẩy giáo viên nâng cao quá trình đổi mới sáng tạo hơn, đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục.

Có ý kiến cho rằng, nhiều kiến thức Toán ở THPT, nếu không theo ngành Toán, học sinh học xong hầu như sẽ không bao giờ sử dụng đến. Là một giáo viên Toán, thầy thấy nhận định này có đúng không?

Hoàng Thế Sơn (Ba Vì, Hà Nội)

Thầy Phạm Thế Mạnh :

Thầy Phạm Thế Mạnh – Giáo viên Trường THPT Yên Hòa (Cầu Giấy, Hà Nội) (trái) tham gia cuộc giao lưu trực tuyến cùng Báo GD&TĐ. Ảnh: Bá Hải. 

Toán học là môn khoa học cơ bản. Có rất nhiều nội dung không chỉ áp dụng trong bộ môn Toán mà còn được vận dụng để xây dựng các kiến thức trong các môn khoa học khác như Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học, Kinh tế học, Kiến trúc..., thậm chí cả những môn thuộc về xã hội như Địa lý... 

Nhưng đôi khi, nó không hiện hữu một cách cụ thể, mà nằm ẩn sâu bên dưới nhiều tầng kiến thức khác, khiến cho những người không có sự tìm hiểu sâu sẽ cho rằng không có sự tham gia của Toán học trong giải quyết vấn đề. 

Nói như thế để thấy rằng, Toán học có mặt ở mọi lúc, mọi nơi quanh ta, nó hòa trộn một cách khéo léo và tài tình cùng các môn khoa học khác để tạo nên những phát kiến vĩ đại hoặc góp phần giải quyết rất nhiều các vấn đề phức tạp trong cuộc sống. 

Tôi sẽ không đồng tình với nhận định này.

GD&TĐ